Từ giữa năm 2025 đến nay, khung pháp lý về Phòng cháy chữa cháy (PCCC) tại Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể — ảnh hưởng trực tiếp đến các hạng mục cơ điện liên quan PCCC mà KLPC thường xuyên thi công như hệ thống hút khói, tăng áp cầu thang, van ngăn khói. Bài viết này tổng hợp những điểm chính chủ đầu tư, ban quản lý dự án cần nắm để chủ động trong quá trình thiết kế, thi công và nghiệm thu công trình.

Lưu ý: Bài viết mang tính tổng hợp thông tin tham khảo, không thay thế cho tư vấn pháp lý chính thức. Với từng công trình cụ thể, chủ đầu tư nên đối chiếu với cơ quan Công an PCCC có thẩm quyền hoặc đơn vị tư vấn pháp lý.

1. Luật mới là gì, hiệu lực từ khi nào?

Văn bản pháp lý cao nhất hiện hành là Luật Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ 2024 (Luật số 55/2024/QH15), được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2024 và chính thức có hiệu lực từ 01/07/2025, thay thế cho Luật PCCC trước đây.

Đi kèm luật là các nghị định hướng dẫn thi hành mới, thay thế Nghị định 136/2020/NĐ-CP trước đó:

  • Nghị định 105/2025/NĐ-CP — quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật PCCC & CNCH.
  • Nghị định 106/2025/NĐ-CP — quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC.

2. Những thay đổi quan trọng nhất liên quan đến cơ điện

Đổi tên thủ tục: "thẩm duyệt" → "thẩm định thiết kế"

Thuật ngữ pháp lý thay đổi từ "thẩm duyệt thiết kế" (theo quy định cũ) sang "thẩm định thiết kế về PCCC". Đây không chỉ là đổi tên gọi mà đi kèm với việc phân định rõ hơn phạm vi thẩm định giữa cơ quan chuyên môn xây dựng và cơ quan Công an.

Bỏ thủ tục công an nghiệm thu — các bên tự nghiệm thu nhau (từ 01/07/2026)

Đây là thay đổi đáng chú ý nhất với ngành thi công cơ điện: kể từ 01/07/2026, đối với các công trình đã được thẩm định thiết kế PCCC, thủ tục cơ quan Công an trực tiếp nghiệm thu PCCC sẽ được bãi bỏ. Thay vào đó, Chủ đầu tư (CĐT) chịu trách nhiệm chính tổ chức nghiệm thu công trình, với sự tham gia và chịu trách nhiệm liên quan của Tư vấn thiết kế (TVTK), Tư vấn giám sát (TVGS) và Nhà thầu thi công. Thay đổi này đặt trách nhiệm lớn hơn lên chủ đầu tư và các bên tham gia dự án trong việc đảm bảo hệ thống thực sự đạt chuẩn trước khi đưa vào vận hành, thay vì chỉ trông chờ vào bước kiểm tra cuối cùng của cơ quan chức năng.

Cơ quan chuyên môn xây dựng vẫn giữ vai trò kiểm tra

Bỏ thủ tục công an trực tiếp nghiệm thu PCCC không đồng nghĩa với việc không còn cơ quan nhà nước nào kiểm tra. Cơ quan chuyên môn về xây dựng (thuộc Bộ Xây dựng hoặc Sở Xây dựng) vẫn thực hiện kiểm tra công tác nghiệm thu công trình xây dựng nói chung — trong đó bao gồm cả nội dung liên quan PCCC (khoảng cách an toàn, đường cho xe chữa cháy, giải pháp thoát nạn, bậc chịu lửa, ngăn cháy lan, hệ thống chống khói...) như một phần trong quy trình nghiệm thu hoàn thành công trình.

Yêu cầu thẩm định lại khi cải tạo, bổ sung hệ thống hút khói

Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định rõ các trường hợp công trình phải thẩm định thiết kế lại khi cải tạo — trong đó bao gồm trường hợp trang bị bổ sung hệ thống hút khói hoặc thay đổi giải pháp chống khói (phương án thoát khói, hệ thống cấp không khí bảo vệ chống khói cho giếng thang máy, buồng thang bộ, khoang đệm). Đây là điểm chủ đầu tư cần lưu ý nếu có kế hoạch nâng cấp hệ thống PCCC cho công trình đang vận hành.

Thay đổi tần suất kiểm tra định kỳ

Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, người đứng đầu cơ sở (hoặc người được phân công) phải tự tổ chức kiểm tra công tác PCCC định kỳ:

  • 6 tháng/lần đối với cơ sở thuộc Phụ lục II (nhóm có nguy cơ cháy nổ cao hơn).
  • 1 năm/lần đối với các cơ sở còn lại thuộc Phụ lục I.

3. Ý nghĩa với chủ đầu tư và công trình đang triển khai

Với các dự án chung cư, văn phòng, khách sạn... đang trong giai đoạn thiết kế hoặc thi công, những thay đổi này có một số tác động thực tế:

  • Trách nhiệm nghiệm thu chuyển sang CĐT (chịu trách nhiệm chính), cùng TVTK, TVGS, nhà thầu (chịu trách nhiệm liên quan) (từ 01/07/2026) — cần lựa chọn đơn vị thi công có năng lực thực chất, hồ sơ kỹ thuật đầy đủ, thay vì chỉ dựa vào bước kiểm tra cuối của cơ quan Công an như trước.
  • Công trình đang vận hành muốn nâng cấp hệ thống hút khói cần lưu ý khả năng phải thẩm định thiết kế lại theo quy định mới.

4. Trách nhiệm sau khi bàn giao — giai đoạn vận hành

Việc bãi bỏ thủ tục công an trực tiếp nghiệm thu không có nghĩa là công tác PCCC dừng lại sau khi bàn giao. Trên thực tế, cơ chế kiểm soát chuyển từ "tiền kiểm" (kiểm tra trước khi đưa vào sử dụng) sang "hậu kiểm" (kiểm tra trong suốt quá trình vận hành) — đây là điểm chủ đầu tư và ban quản lý tòa nhà cần đặc biệt lưu tâm:

  • Ban quản trị / Ban quản lý tòa nhà: Sau khi nhận bàn giao từ chủ đầu tư, đơn vị vận hành chịu trách nhiệm duy trì, bảo trì hệ thống PCCC định kỳ trong suốt vòng đời công trình — không chỉ dừng lại ở thời điểm nghiệm thu ban đầu.
  • Cơ quan Công an PCCC: Chuyển sang vai trò hậu kiểm — tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất đối với hệ thống PCCC trong suốt quá trình công trình đi vào sử dụng, thay vì chỉ kiểm tra một lần trước khi bàn giao như cơ chế cũ.

Nói cách khác, trách nhiệm đảm bảo an toàn PCCC không kết thúc sau buổi lễ bàn giao — mà kéo dài xuyên suốt vòng đời vận hành công trình, với vai trò giám sát định kỳ của cơ quan chức năng. Đây là lý do việc lựa chọn hệ thống PCCC chất lượng, dễ bảo trì ngay từ đầu càng trở nên quan trọng hơn.

5. Vai trò của đơn vị thi công cơ điện

Trong bối cảnh quy định ngày càng chặt chẽ và trách nhiệm nghiệm thu chuyển dần về phía chủ đầu tư, vai trò của đơn vị thi công cơ điện có kinh nghiệm càng trở nên quan trọng — từ khâu thiết kế hệ thống hút khói, tăng áp cầu thang đúng quy chuẩn (QCVN 06:2022/BXD kèm Sửa đổi 1:2023, TCVN 5687:2024), lựa chọn thiết bị đã kiểm định, đến hỗ trợ hồ sơ kỹ thuật phục vụ thẩm định và tự nghiệm thu của chủ đầu tư.

KLPC luôn cập nhật các quy định PCCC mới nhất trong quá trình thiết kế và thi công hệ thống cơ điện, đảm bảo hồ sơ kỹ thuật đầy đủ để hỗ trợ chủ đầu tư trong toàn bộ quy trình thẩm định — thi công — nghiệm thu — bảo trì vận hành lâu dài.